Urbanist Vietnam

Back Di Sản » Những con đường và quảng trường nổi tiếng ở Sài Gòn: Quảng trường Quách Thị Trang

Những con đường và quảng trường nổi tiếng ở Sài Gòn: Quảng trường Quách Thị Trang

Với bài đầu tiên trong loạt bài về lịch sử của những con đường và quảng trường nổi tiếng ở Sài Gòn và Chợ Lớn, tác giả Tim Doling chọn kể lại câu chuyện về quảng trường Quách Thị Trang.

Trong hai thập kỷ đầu tiên dưới chế độ cai trị của thực dân Pháp, địa điểm ngày nay là quảng trường Quách Thị Trang hồi đó nằm ở bờ phía Đông của một đầm lầy lớn có tên gọi Marais Boresse.

Đầu những năm 1880, vùng đất này được quy hoạch để xây dựng một đề-pô xe lửa thuộc tuyến đường sắt Sài Gòn - Mỹ Tho. Tuyến đường được khánh thành vào năm 1885, và khởi hành từ một ga nhỏ ven sông ở cuối đường Hàm Nghi ngày nay và chạy qua mảnh đất thuộc quảng trường bây giờ.

Khu quảng trường rộng 0,322 ha, được xây dựng trong gian đoạn 1912-1914, là quảng trường chính phía trước chợ Halles centrales — nay là Chợ Bến Thành. Trong quá trình thi công, đề-pô xe lửa đã bị phá hủy và tuyến đường sắt này được định tuyến lại và dời một nhà ga về phía Tây Nam của quảng trường. Khu vực này hiện nay là công viên 23-9 (khu phố Tây trên đường Phạm Ngũ Lão).

Bản đồ thành phố những năm 1863, 1878, 1898 và 1920, thể hiện sự phát triển của khu vực này từ đầm lầy, thành đề-pô xe lửa, rồi sau cùng là quảng trường chợ.

Suốt nhiều năm, người dân quen gọi khu vực này là Place du Marché (công trường chợ). Cho đến tháng 7 năm 1916, để tưởng niệm cựu thị trưởng Sài Gòn vừa qua đời trong thời gian đó là Eugène François Jean-Baptiste Cuniac (giữ chức qua các nhiệm kỳ 1890-1891, 1892-1895, 1901-1906, và 1912-1915), quảng trường được chính thức đặt tên là Place Eugène-Cuniac. Ông đã rất ủng hộ dự án xây khu chợ mới.

Ga Sài Gòn mới được khánh thành vào năm 1915, sau đó một trạm xe điện mới được xây dựng ở khu chợ này vào năm 1923, biến quảng trường thành một trong những đầu mối kết nối giao thông tấp nập và quan trọng nhất của thành phố. Hai trạm xe buýt — một ở phía Đông của chợ và một ở phía Tây — cũng hoạt động tại đây cho đến những năm 1940.

Ga xe lửa Sài Gòn thứ hai nằm ở phía Tây Nam của quảng trường và được khánh thành vào năm 1915.

Trước năm 1929, quảng trường Place Eugène-Cuniac chỉ là một khoảng đất trống đơn giản. Sau đó mới xây thêm một bùng binh và khu vườn kiểng ngay giữa quảng trường.

Ảnh Place Eugène Cuniac chụp năm 1929 khi đã có vòng xoay. (Ảnh: MAP).

Sau năm 1955, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đổi tên Place Eugène-Cuniac thành quảng trường Diên Hồng, theo tên Hội nghị Diên Hồng năm 1284 do vua Trần Thánh Tông chủ trì với mục đích bàn luận về chiến lược quân sự khi quân Nguyên Mông sang xâm lược Đại Việt lần thứ hai. Sự kiện này được một số nhà sử học xem là hội nghị dân chủ đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Khi chính sách chống Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm được đẩy mạnh vào năm 1963, quảng trường Diên Hồng trở thành nơi biểu tình của những người phản đối. Tuy nhiên, vào ngày 25 tháng 8 năm 1963, tình huống chuyển biến xấu khi Quách Thị Trang, 15 tuổi, bị cảnh sát bắn chết tại đó khi đang tham gia một cuộc biểu tình của học sinh. Một năm sau, Hội Sinh viên Sài Gòn đã đặt một bức tượng của Quách Thị Trang tại bùng binh, ngay chỗ chị qua đời.

Bức tượng của Quách Thị Trang, ảnh được chụp ngay sau khi tượng được dựng vào tháng 8 năm 1964.

Sau đó, vào năm 1965, bức tượng danh tướng Trần Nguyên Hãn (1390-1429) đang cưỡi ngựa được dựng lên ngay chính giữa bùng binh. Ông là một vị tướng tài ba đã giúp vua Lê Lợi (1384-1433) đánh bại quân Minh xâm lược và lập nên vương triều nhà Lê. Tuy nhiên, khi bị vua nghi ngờ có ý đồ soán ngôi, Trần Nguyên Hãn đã tự sát để bảo toàn danh dự.

Bức tượng cưỡi ngựa của danh tướng Trần Nguyên Hãn (1390-1429). Tấm hình được chụp ngay sau khi tượng được đặt tại đây vào năm 1965.

Sau ngày thống nhất, quảng trường được chính thức đổi tên thành quảng trường Quách Thị Trang.

Cả bức tượng danh tướng Trần Nguyên Hãn và bức tượng Quách Thị Trang vẫn được giữ nguyên cho đến năm 2014, trước khi khởi công xây dựng nhà ga Bến Thành cho tuyến tàu Metro số 1 xuất phát từ khu vực quảng trường. Vào tháng 12 năm 2014, bức tượng Trần Nguyên Hãn đã được chuyển đến công viên Phú Lâm ở Quận 6 và bức tượng Quách Thị Trang được chuyển đến công viên Lý Tự Trọng tại Quận 1.

Quang cảnh tòa nhà Trụ sở Hỏa xa ở quảng trường Quách Thị Trang.

Nhiều người thắc mắc liệu quảng trường có bị đổi tên một lần nữa hay không. Dù vậy, ở thời điểm hiện tại, vẫn chưa có tuyên bố chính thức nào về vấn đề này.

In bài này
icon

Tim Doling là tác giả của cuốn sách The Railways and Tramways of Viet Nam (White Lotus Press, 2012) và các sách hướng dẫn lịch sử Exploring Huế (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2018), Exploring Saigon-Chợ (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2019) và Exploring Quảng Nam (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2020). Để biết thêm thông tin về lịch sử Sài Gòn, hãy truy cập trang web của Tim www.historicvietnam.com.

Bài viết liên quan

- Di Sản

Chặng đường hơn 80 năm của Đường sắt Bắc - Nam

Ngày 2 tháng 9 năm 2020 là một ngày đặc biệt trong lịch sử đường sắt Việt Nam, đánh dấu kỷ niệm 84 năm hoàn thành tuyến đường sắt Bắc - Nam.

- Di Sản

Sài Gòn Xưa: Lịch sử thú vị của công viên Bách Tùng Diệp

Ngày nay, nhìn công viên Bách Tùng Diệp (còn được gọi là công viên Lý Tự Trọng) xanh rợp bóng mát ngay tại trung tâm quận 1 đông đúc của Sài Gòn, ít ai ngờ rằng nơi này từng có một cái tên rất ấn tượn...

- Di Sản

Bí ẩn trại giam Chí Hòa được xây theo trận đồ bát quái giữa lòng Sài Gòn

Khám Chí Hòa hay nhà tù Chí Hòa là trại giam rộng bảy hecta nằm ở Quận 10, Sài Gòn.

- Di Sản

Chiêm ngưỡng những đồng tiền giấy đầu tiên của Việt Nam

Nếu như đã quá nằm lòng những hình ảnh quen thuộc trên đồng tiền giấy Việt Nam hiện tại, bộ hình ảnh tiền giấy Đông Dương sau đây sẽ cho bạn một góc nhìn thú vị về tiền tệ ông bà ta vẫn dùng để mua th...

- Di Sản

Hà Nội năm 1994 qua ống kính của vị Cựu Đại sứ Nhật Bản

Một ngày như bao ngày bình thường khác vào tháng 11 năm 1994, những tiểu thương kinh doanh trên hè phố Hà Nội bắt gặp một hình ảnh khiến họ vô cùng tò mò: một người đàn ông Nhật, tay cầm chiếc máy ảnh...

- Di Sản

Nhìn lại trận cầu lịch sử năm 1976 kết nối bóng đá hai miền Bắc-Nam

Đầu năm 1976, không lâu sau khi khói lửa chiến tranh đã tan trên đất nước, ông Lê Bửu, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thể dục thể thao, được giao nhiệm vụ vào Sài Gòn để tổ chức một trận cầu giao hữu...

Đồng Sáng Tạo

- Ăn & Uống

Người Sài Gòn ăn tất niên như thế nào?

Việt Nam bắt đầu sử dụng Công lịch từ thời Pháp thuộc, và đến ngày nay, khoảng thời gian từ Tết Dương lịch đến Tết Nguyên Đán đã trở thành một mùa lễ hội của người Việt với nhiều hoạt động họp mặt và ...

- Ăn & Uống

Pasteur Street ra mắt bia vị tắc chào Tết Tân Sửu

Cùng với bao lì xì, bánh chưng xanh và câu đối đỏ thì cây tắc cũng là một trong những biểu tượng của ngày Tết cổ truyền Việt Nam.

- Ăn & Uống

Pasteur Street Brewing cùng Ba Gác nướng & bia tạo nên hương vị thân quen

Pasteur Street — công ty bia thủ công tiên phong tại Việt Nam — hợp tác cùng chuỗi nhà hàng Ba Gác nướng & bia tiếp tục từng bước chinh phục khách hàng trong nước.

- Đồng Sáng Tạo

Tranh phong cảnh dạt dào “Sức sống mộc nhiên” của Lim Khim Katy

Khi nói về quá trình tạo ra những bức tranh phong cảnh ấn tượng của mình, Lim Khim Katy giải thích rằng: “Tôi để cho chiếc bay vẽ của mình tự do bay lượn”.

- Ăn & Uống

Kitchen: Nhà hàng phi lợi nhuận ở Sài gòn cho ra đời những món ngon ấm lòng

Với triết lý “căn bếp là trái tim của ngôi nhà”, nhà hàng phi lợi nhuận Kitchen ở Quận 2 hướng đến mục tiêu chăm sóc cộng đồng bằng những món ăn vừa ngon miệng vừa tốt cho sức khỏe.

- Ăn & Uống

Từ gốc tới ngọn: Định nghĩa lại cà phê Việt

Đội ngũ Urbanist đã thay đổi hẳn cách nghĩ của mình về cà phê.