Urbanist Vietnam

Back Di Sản » 'Cổng Thành Gia Định' 1913: Cánh cổng dẫn vào hư không

'Cổng Thành Gia Định' 1913: Cánh cổng dẫn vào hư không

Một số trang web du lịch cho rằng một trong những cánh cổng của Thành Gia Định xưa vẫn còn tồn tại đến nay, và nằm ở ngã tư Đinh Tiên Hoàng-Phan Đăng Lưu ở Quận Bình Thạnh, gần Lăng Lê Văn Duyệt. Tuy nhiên, ta chỉ cần nghiên cứu một chút về lịch sử của khu vực này để đặt dấu hỏi về tính chính xác của thông tin ấy.

Thường được gọi là Cổng Thành Gia Định, cánh cổng trên được xây nối tiếp vào tường ngoài của trường trung học Trương Công Định. Nhìn thoáng qua, cánh cổng này quả có nét tương đương với cổng phía đông của  năm 1837, thông tin Thành Gia Định được biết đến nhờ bản vẽ nổi tiếng về cuộc tấn công của Pháp năm 1859, mặc dù rõ ràng nó đã được xây dựng ở một quy mô nhỏ hơn đáng kể.

Một bản đồ năm 1966 của ngã tư Đinh Tiên Hoàng-Phan Đăng Lưu.

Tuy nhiên, cả Lũy Bán Bích xây năm 1772, và hai tòa thành lần lượt được xây dựng vào năm 1790 và năm 1837 ( xem thêm về "Các Thành cổ Gia Định" tại đây), đều nằm quá xa khu phố này, ta có thể loại bỏ suy đoán rằng cánh cổng từng là một phần của thành cổ Gia Định.

Những bản đồ cũ vẽ khu đất trường THCS Trương Công Định ngày nay cho thấy, trước kia, tại đây là Trường Vẽ Gia Định (École de Dessin Gia-Dinh), một trường nghệ thuật do người Pháp thành lập năm 1913 để các sinh viên Trường Mỹ nghệ Bản xứ Thủ Dầu Một (École d’Art Indigène de Thu-Dau-Mot, giảng dạy chủ yếu nghề khắc gỗ và sơn mài); và Trường Mỹ nghệ Biên Hòa (École d’Art de Bien-Hoa, dạy chủ yếu là gốm sứ và đúc đồng) có thể tiếp tục học lên cấp cao hơn. Vào những năm 1920, khuôn viên trường được mở rộng với một tòa nhà hai tầng được xây mới, nằm ở phía tây tòa nhà cũ (vị trí của Đại học Mỹ thuật ngày nay).

Trường Vẽ Gia Định (The École de Dessin Gia-Dinh) chụp vào những năm 1920. 

Là một cơ sở đào tạo quan trọng cho nhiều họa sĩ và nhà điêu khắc tiên phong ở miền Nam, ngôi trường được đổi tên thành Trường Mỹ nghệ Thực hành Gia Định (École des Arts Décoratifs de Gia-Dinh) vào năm 1940, và sau năm 1954, nơi này trở thành Trường trung học Trang trí Mỹ thuật Gia Định, nay là Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau đó, tất cả các hoạt động của trường đại học đều tập trung trong tòa nhà xây trong những năm 1920. Còn tòa nhà cũ ở ngã tư Đinh Tiên Hoàng-Phan Đăng Lưu được quy hoạch lại và sau này trở thành trường THCS Trương Công Định.

Mặt tiền Trường trung học Trang trí Mỹ thuật Gia Định. Ảnh chụp năm 1960.

Cho đến ngày nay, cánh cổng có khắc chữ “Gia-Định” vẫn tồn tại và hiện là một phần của bức tường bao quanh trường Trương Công Định.

Tim Doling là tác giả của cuốn sách The Railways and Tramways of Viet Nam (White Lotus Press, 2012) và các sách hướng dẫn lịch sử như Exploring Huế (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2018), Exploring Saigon-Chợ (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2019) và Exploring Quảng Nam (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2020). Để biết thêm thông tin về lịch sử Sài Gòn, hãy truy cập trang web của Tim tại: www.historicvietnam.com.

Bài viết liên quan

- Di Sản

Chặng đường hơn 80 năm của Đường sắt Bắc - Nam

Ngày 2 tháng 9 năm 2020 là một ngày đặc biệt trong lịch sử đường sắt Việt Nam, đánh dấu kỷ niệm 84 năm hoàn thành tuyến đường sắt Bắc - Nam.

- Di Sản

Những con đường và quảng trường nổi tiếng ở Sài Gòn: Quảng trường Quách Thị Trang

Với bài đầu tiên trong loạt bài về lịch sử của những con đường và quảng trường nổi tiếng ở Sài Gòn và Chợ Lớn, tác giả Tim Doling chọn kể lại câu chuyện về quảng trường Quách Thị Trang.

- Di Sản

[Ảnh] Ngôi đền Sri Thendayuthapani: Dấu ấn kiến trúc của người Tamil giữa lòng Sài Gòn

Từng có thời, Sài Gòn là nơi sinh sống của một cộng đồng nhỏ những người Ấn Độ tản cư với màu sắc văn hóa rất đặc trưng. Dù họ từng là một phần của lịch sử thành phố, tuy nhiên lại mảng màu văn hóa nà...

- Di Sản

[Ảnh] Sài Gòn năm 1902 qua những bức ảnh nhuốm màu thời gian

Sài Gòn của năm 1902 là một thành phố yên ắng, nơi cư dân còn có những phút thư thả mơ màng, lim dim dưới mái tranh, bên những con kênh yên ắng đậu đầy xuồng ghe, xung quanh là quân lính Pháp với đồng...

- Di Sản

[Ảnh] Truyền thống và hiện đại giao hòa trong đời sống năm 1966-1967

Cách đây chỉ hơn 50 năm, hình ảnh quen thuộc trên đường phố Sài Gòn là những chiếc xe gắn máy, xe bò, xích lô và những đoàn nhạc lễ xáo động cả một khu phố.

- Di Sản

[Ảnh] Đời sống nhộn nhịp ở Chợ Lớn những năm 1960

Chẳng phải tới gần đây quang cảnh đường phố tấp nập người xe qua lại với các hoạt động mua bán mới trở thành một “đặc sản” của Sài Gòn. Cách đây 60 năm, khung cảnh ấy chính là những quầy sách báo, thu...

Đồng Sáng Tạo

- Khách Sạn

Ở, chơi, chill đúng chất Sài Gòn tại Wink Hotel Saigon Centre

Tinh thần sáng tạo và phá cách nhưng vẫn tôn trọng văn hóa bản địa của thương hiệu Wink Hotels đã được thể hiện trọn vẹn qua khách sạn đầu tiên là Wink Hotel Saigon Centre, số 75 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Qu...

- Giáo Dục

Nền tảng vững chắc cho tương lai với chương trình giáo dục toàn diện tại Trường Quốc tế Châu Âu EIS

Ghi danh vào một trường đại học danh tiếng chỉ là bước đi đầu tiên trong hành trình giáo dục bậc cao. Trong quãng thời gian này, yếu tố quyết định tạo nên thành công cho các em học sinh chính là các k...

- Đồng Sáng Tạo

Mekong Plus mang ‘màu áo mới’ tới vùng quê còn khó khăn của miền Tây [phần 1]

Sống giữa tiện nghi và phồn hoa phố thị, đôi khi ta quên mất rằng xung quanh mình vẫn còn bao hoàn cảnh khó khăn. Đâu đó, ta vẫn bắt gặp hình ảnh người mẹ tần tảo để nuôi con ăn học, hay người cha rời...

- Resort

Crowne Plaza Phú Quốc Starbay: Định nghĩa lại trải nghiệm du lịch đẳng cấp tại Phú Quốc

Chỉ trong một thập kỷ qua, Phú Quốc đã chuyển mình từ một hòn đảo hoang sơ thành một trong những thiên đường du lịch được yêu thích nhất trên cả nước.

- Dịch Vụ

Hành trình ‘xanh hóa’ rừng ngập mặn ở Trà Vinh của MangLub

Khi nhắc đến rừng phòng hộ, có lẽ những hình ảnh đầu tiên xuất hiện trong tâm trí mọi người là dáng tùng vững chãi hay hàng thông xanh rì trên non cao, mà ít ai nghĩ ngay đến những loài cây ngập mặn b...

- Giáo Dục

Trải nghiệm Sixth Form của Trường Quốc tế Anh BIS HCMC: Thành nhân chi mỹ

Việc ghi danh vào ngôi trường đại học mơ ước là kỳ vọng và niềm mong mỏi của nhiều em học sinh và gia đình. Điều đó là minh chứng cho tài năng và những nỗ lực không ngừng nghỉ của mỗi cá nhân trong mộ...