Urbanist Vietnam

BackVăn Nghệ » Văn Chương » Hán-Việt Thông Dụng: Trang Facebook phải theo dõi cho người yêu gốc gác tiếng Việt

Hán-Việt Thông Dụng: Trang Facebook phải theo dõi cho người yêu gốc gác tiếng Việt

Có lẽ ít ai biết được rằng “quần áo” thực chất là từ Hán-Việt hay “khám bệnh” là biến âm từ bản gốc “khán bệnh,” một từ có gốc Hán. Những bất ngờ thú vị xoay quanh từ ngữ chúng ta dùng hàng ngày, và các câu chuyện lịch sử, văn hóa liên quan đến những từ Hán-Việt phổ biến trong đời sống hiện đại là chủ đề của Hán-Việt Thông Dụng.

Hán-Việt Thông Dụng là một trang Facebook mới được thành lập, với khoảng gần 500 lượt theo dõi. Trẻ nhưng không non, trang thông tin này sở hữu kho tàng nội dung thú vị xoay quanh các từ Việt gốc Hán thông dụng, được cập nhật hàng ngày qua các chuyện mục đa dạng. Nổi bật trong số đó chuyên mục "Hán-Việt," có nội dung phân tích, giải nghĩa các từ thường bị lầm tưởng là từ thuần Việt; hay "Hán-Việt thường sai" chỉ ra các từ thường dùng sai trong giao tiếp hằng ngày và "Hán-Việt gốc Nhật."

Theo Lê Chung, quản lý dự án, Hán-Việt Thông Dụng từng ra mắt bản thử nghiệm vào năm 2019 với nhóm độc giả chủ yếu là các học sinh trường THPT chuyên Lê Hồng Phong TP. HCM cũng như sinh viên thuộc Khoa Báo chí và Truyền thông tại Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Tuy nhiên, sau một vài tháng hoạt động, Lê Chung quyết định tạm dừng dự án để dành thời gian nghiên cứu về Ngôn ngữ học nhằm củng cố nền tảng, phục vụ việc tra cứu, đọc hiểu các công trình, bài báo khoa học về ngôn ngữ học nói chung và tiếng Việt nói riêng. Cuối cùng, Hán-Việt Thông Dụng đã quay trở lại vào tháng 5/2021 với một phiên bản “chín” hơn so với năm 2019.

x

Dẫu biết khối lượng từ Hán Việt là rất lớn, chiếm khoảng 60% từ tiếng Việt, nhưng chúng ta đôi khi vẫn phải bất ngờ khi nhận ra những từ ngữ thông dụng ngỡ như là thuần Việt vốn lại có gốc tiếng Hán. Đây cũng là một trong những chủ đề được trang khai thác nhiều. Một ví dụ là từ ghép "quần áo." Theo một bài viết trong chuyên mục "Hán-Việt": "'Quần' (裙) vốn để chỉ phần y phục mặc dưới của cả nam lẫn nữ, sau dùng để chỉ cái váy của phụ nữ. Truyện Kiều có câu: 'Phong lưu rất mực hồng quần, Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.' Hồng quần ở đây chính là cái váy đỏ. 'Áo' (襖) là phần y phục mặc ở trên, nhưng phải ngắn thì mới gọi là 'áo.' Hai từ này trong tiếng Việt được dùng để chỉ các loại quần áo nói chung."

Lựa chọn khai thác những từ ngữ thông dụng, thay vì những từ hàn lâm hay thường gặp trong văn cổ, Lê Chung hy vọng dự án sẽ giúp bồi đắp kiến thức của mọi người về từ Hán-Việt nói chung, từ đó có thể từng bước tiếp cận những văn bản khó hơn. 

"Bệnh mãn tính” là một từ được dùng nhiều trong thời gian qua. Trong đó “mãn tính” là một từ Hán-Việt có nghĩa nhưng không hợp lý

Trong các series, “Hán Việt thường sai" là nội dung "sinh sau đẻ muộn" nhưng lại nhận được nhiều tương tác và phản hồi tích cực nhất. Bởi lẽ ai cũng ngạc nhiên khi biết rằng những từ cửa miệng thực chất lại đang bị dùng sai hoàn toàn. Như “khốn khiếp” đúng ra lại là “khốn kiếp” hay “mãn tính” viết đúng là “mạn tính.” Theo bài viết được thực hiện để "cứu" từ "mạn tính" được chia sẻ gần đây, "mạn" (慢) nghĩa chậm chạp, "tính" là (性) tính chất. Bệnh mạn tính là những bệnh kéo dài và diễn biến chậm. Trong khi đó, nếu dùng chữ “mãn” (滿) với ý nghĩa tràn đầy thì sẽ thật vô lí khi nói bệnh có tính chất tràn đầy.

Những câu chuyện lịch sử về nhân vật, địa danh gắn với các từ Hán-Việt cũng là một chủ đề được yêu thích. Trong đó có tích về Mạnh Thường quân, tên hiệu của Điền Văn. Ông là một trong “Chiến Quốc tứ công tử,” bốn vị công tử nổi tiếng thời Chiến Quốc.

Là một người được đào tạo về báo chí và truyền thông nên Lê Chung có một lợi thế lớn trong việc tìm hiểu, tra cứu, phát hiện những từ Hán-Việt thường xuyên bị sai trong văn nói và viết thông dụng, từ đó có một lượng từ ngữ lớn “dự trữ” cho dự án của mình. Mỗi bài đăng đều được Lê Chung lên kế hoạch và chuẩn bị từ vài tuần trước. Việc lên lịch từ sớm giúp cậu có nhiều thời gian để tìm hiểu và chỉnh sửa, giúp bài viết thêm chỉn chu.

Hiện tại Lê Chung đang lên kế hoạch cho nhiều chuyên mục mới sẽ dần được ra mắt trong tương lai. Thế nhưng, dù đi theo hướng phát triển nội dung nào thì Hán-Việt Thông Dụng cũng sẽ tập trung vào mục tiêu giúp đỡ các độc giả viết đúng, hiểu đúng từ Hán Việt. “Mình mong rằng các nội dung này sẽ ngày càng được nhiều độc giả đón đọc, đặc biệt là các bạn trẻ. Từ đó giúp các bạn yêu và hiểu hơn ngôn ngữ của dân tộc mình,” Lê Chung bày tỏ.

[Hình ảnh sử dụng trong bài do Lê Chung cung cấp]

Bài viết liên quan

- Văn Chương

Tiểu thuyết 'The Mountains Sing' của Nguyễn Phan Quế Mai đạt giải thưởng văn học vì hòa bình của Mỹ

Tiểu thuyết The Mountains Sing (tạm dịch: Những ngọn núi ngân ngân vang) của nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai vừa đạt giải nhì ở Giải thưởng Văn học vì Hòa bình Dayton 2021 ở hạng mục tác phẩm giả tưởng.

- Văn Chương

Tranh vẽ, văn chương và dịch thuật hòa quyện trong trang sách của Bar De Force

“Nơi văn chương giao hoà với nghệ thuật trong từng trang sách” là lời giới thiệu của nhà xuất bản độc lập Bar De Force.

- Văn Chương

Gặp tác giả Nguyễn Phan Quế Mai, nhà thơ rút ngắn khoảng cách Bắc-Nam, văn học trong nước-quốc tế

“Những người cầm bút như chị đều có đôi bàn tay vấy máu.” Đây là lời ai đấy từng nói với tác giả Nguyễn Phan Quế Mai về khả năng lay động lòng người của thi ca, văn chương và âm nhạc, khiến bao thế hệ...

- Ăn

Hẻm Gems: Chẳng cần đợi mở cửa biên giới, thử ngay sủi cảo và đậu phụ sốt cay chuẩn vị người Hoa giữa lòng Hà Nội

Từ lâu, tôi đã luôn muốn tìm một quán sủi cảo ngon ở Hà Nội do chính người Hoa đứng bếp để có thể thưởng thức hương vị chính tông của một trong những món ăn nổi tiếng của vùng Đông Bắc Trung Quốc.

- Văn Chương

Thế giới văn học huyền ảo trong dự án minh họa 'Truyền Kỳ Mạn Lục'

Bộ tranh minh hoạ Truyền Kỳ Mạn Lục của chàng họa sĩ trẻ Hoàng Văn Tài đưa người xem đến thể giới huyền ảo của những áng văn xưa.

- Văn Chương

Tủ sách Urbanist: Văn minh nước Mỹ qua lăng kính Việt trong 'Bướm vàng'

Hãy đọc những gì bạn không biết, bởi vì nếu biết rồi thì bạn đã có thể hình dung và thấu hiểu nó; nhưng với những gì bạn chưa từng hình dung ra được, hãy khám phá để được dắt đến một thế giới chưa hề ...

Đồng Sáng Tạo

- Giáo Dục

Làm thế nào để tận dụng tối đa các điểm ưu việt của dạy-học trực tuyến?

Trước tình hình dịch bệnh trong nước diễn biến phức tạp, hầu hết học sinh, sinh viên vẫn chưa thể trở lại trường học. Trong thời gian này, việc học trực tuyến tại nhà vẫn là một phương pháp thay thế c...

- Giáo Dục

Sinh viên Việt học gì tại trường đại học đào tạo nhà hàng-khách sạn hàng đầu thế giới?

Trong hai năm vừa qua, ngành du lịch toàn cầu đã chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, lĩnh vực này được dự đoán sẽ phục hồi và tiếp tục là một trong những ngành kinh tế mũi nhọ...

- Dịch Vụ

Rừng ngập mặn: Giải pháp ‘xanh’ để ứng phó biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Đôi khi, giải pháp cho vấn đề cấp bách biến đổi khí hậu không ở đâu xa mà hiện hữu ngay trước mắt.

- Giáo Dục

Phụ huynh cần chuẩn bị gì cho con em ngày tựu trường?

Ngày đầu tiên của năm học mới hay ở ngôi trường mới đều mang lại nhiều bỡ ngỡ không chỉ cho học sinh mà còn cho phụ huynh, đặc biệt trong bối cảnh kịch bản ngày tựu trường bị tác động bởi các hạn chế ...

- Đồng Sáng Tạo

Mekong Plus mang ‘màu áo mới’ tới vùng quê còn khó khăn của miền Tây [phần 2]

Vào buổi sáng thứ hai của chuyến đi, màn sương mềm giăng khắp những cánh đồng xanh tươi như hơi thở của đất trời phả vào trong không khí. Sống ở Sài Gòn, người ta dễ quên mất rằng bình minh có thể tha...

- Giáo Dục

BIS HCMC: Làm thế nào để ứng tuyển thành công vào các trường đại học hàng đầu?

“Câu chuyện không nằm ở trúng tuyển vào trường nào, mà là hướng phát triển của từng cá nhân học sinh.”