Urbanist Vietnam

BackĂn & Uống » Văn Hóa Ẩm Thực » Đi tìm nguồn gốc món xíu mại trứ danh của Đà Lạt

Đi tìm nguồn gốc món xíu mại trứ danh của Đà Lạt

Trước khi đại dịch diễn ra, ngày nào cũng vậy, góc đường Hoàng Diệu và Trần Nhật Duật ở Đà Lạt đều tấp nập chào đón những vị khách đến dùng bữa sáng. Các thực khách sẽ lần lượt thay nhau ngồi vào những bộ bàn ghế nhựa, để lại những mẩu bánh mì rơi vụn cạnh những chén nước dùng nho nhỏ. Góc phố nhộn nhịp ấy chính là địa chỉ của những hàng bánh mì xíu mại nức tiếng nhất thành phố Đà Lạt. 

Với những người yêu mến thành phố Đà Lạt, bánh mì xíu mại có thể được xem là một "siêu phẩm" ẩm thực không thể không nhắc tới. Tuy nhiên, bản thân xíu mại lại là món ăn có xuất xứ từ những nước Á Đông khác như Trung Quốc, Mông Cổ, sau này mới được người Việt biến tấu để trở thành một phiên bản độc nhất vô nhị.

Một số giả thuyết cho rằng, món xíu mại được bắt nguồn từ shumai, một loại bánh hấp có nhân xuất hiện từ thời nhà Tống của Trung Quốc, thường được các thương nhân dùng để ăn nhẹ khi di chuyển trên Con đường Tơ lụa. Theo sáchFood for Thought: Dumpling Migration (tạm dịch: Ngẫm về ẩm thực: Hành trình của các loại há cảo), shumai có nguồn gốc từ tỉnh Quảng Đông, và là một trong những món dim sum đầu tiên được phát minh. Trong tiếng Quảng Đông, shumai có ý nghĩa là “nấu và bán,” cho chúng ta biết rằng món ăn ngon miệng này thường được dùng tại quán thay vì là món nhà làm.

Một số nguồn tài liệu khác lại nhận định rằng phiên bản đầu tiên của xíu mại là shaomai, một món bánh hấp được phục vụ trong các quán trà ở thành phố Hohhot vùng Nội Mông từ thời nhà Minh và nhà Thanh.

Món shumai của Trung Quốc. Nguồn ảnh: Gourmet Traveller.

Khó có thể xác định đâu là mới là bản gốc, vì cả shumai và shaomai đều có nét tương đồng cơ bản: lớp vỏ làm bằng bột mì bao bên ngoài nhân thịt. Shaomai của Nội Mông Cổ có phần nhân bao gồm hành lá, gừng và thịt cừu và được gói thành hình bông hoa; trong khi shumai Quảng Đông lại để hở ở phía trên, để lộ phần nhân thịt heo và tôm bên trong. 

Cũng có người cho rằng shumai thực sự có nguồn gốc từ miền nam Trung Quốc trước thời nhà Tống và dùng thịt heo, tôm và thịt cua làm nhân. Nhưng điểm chung của tất cả các phiên bản shumai/shaomai này là đều từng chu du trên khắp các tuyến đường giao thương của châu Á và thoả lấp cơn đón của những người lữ hành gần xa.

Ngày nay, nhiều nước châu Á như Nhật Bản, Indonesia, Việt Nam và Philippines đều có cách chế biến riêng cho món ăn này. Trong văn hoá Philipines, nó được gọi là siomai và là một món ăn vặt phổ biến. Trong đó khi đó, người Indonesia có món siomay bandung — một phiên bản có nhiều khác biệt hơn cả: thay vì thịt heo, người Indonesia dùng cá thu hoặc chả cá để làm nhân và chấm bánh với nước sốt đậu phộng cay.

Xíu mại của Việt Nam cũng độc đáo không kém vì đã lượt bỏ lớp vỏ bánh đặc trựng của các phiên bản khác. Thay vào đó, phần thịt viên được nấu "trần" trong nước chấm và ăn kèm với bánh mì. Một số công thức nước chấm còn kết hợp hương vị của cà chua, một nguyện liệu hoàn toàn chưa xuất hiện ở các phiên bản trước đây.

Một chén xíu mại Đà Lạt. Ảnh: Brandon Coleman.

Đến nay, ta vẫn có rất ít thông tin về sự ra đời của món xíu mại Việt Nam, cũng như cách xíu mại đã len lỏi vào từng ngõ ngách của ẩm thực Đà Lạt. Dù vậy, xíu mại vẫn là một ăn được các thực khách Việt ưa chuộng, không chỉ ở thành phố sương mù, mà còn ở những thành phố lớn như Sài Gòn. Cũng như những món ăn đường phố khác, xíu mại được thay đổi để phù hợp hợp với khẩu vị mỗi nơi cũng như phong cách của người nấu, nhưng một điều không hề thay đổi qua nhiều thế kỷ là sự ngon miệng và niềm vui mà món ăn này mang lại cho người thưởng thức.


Bài viết liên quan

- Văn Hóa Ẩm Thực

Bánh pía: Thức quà Trung Thu độc đáo của miền Tây, biến tấu từ phong vị người Triều Châu

Từ những món tráng miệng như chè khoai môn, chè bạch quả đến những món mặn như canh củ sen, bánh củ cải, ẩm thực đã giúp gia đình tôi lưu giữ di sản của người Triều Châu qua bao thế hệ.

- Văn Hóa Ẩm Thực

Cà phê pha lạnh, chất liệu mới mẻ cho barista Việt sáng tạo

Có thể nói, cà phê Việt Nam đã tạo được điểm nhấn thương hiệu riêng với chuẩn mực cà phê phin truyền thống, từ hương vị, dụng cụ pha chế đến cách thưởng thức. Tuy nhiên, hưởng ứng làn sóng cà phê thứ ...

- Văn Hóa Ẩm Thực

Danh tính của 'Cô Mía' huyền thoại trên xe nước mía, bí mật chưa có lời giải đáp

“Cái hình này đó hả?” chị Liên nói lớn để át đi tiếng động cơ ầm ĩ của chiếc máy ép mía đang chạy. “Chị cũng không biết là ai nữa. Phải hình quảng cáo không?”

- Văn Hóa Ẩm Thực

Hương vị cà ri đã tìm đường đến Việt Nam như thế nào?

Trong gian bếp của nhiều gia đình Việt Nam, gói bột cà ri là một gia vị không thể thiếu — loại gia vị chính tạo nên hương vị đặc trưng cho nhiều món ngon như cà ri gà hay cà ri chay.

- Văn Hóa Ẩm Thực

Nhiếp ảnh gia ẩm thực Đức Bùi chia sẻ cách trụ vững với nghề: ‘Hãy sống như một quả trứng’

Sau hơn sáu năm lăn xả cùng các shoot ảnh để mang những bữa tiệc thị giác chiêu đãi khán giả, nhiếp ảnh gia ẩm thực Đức Bùi đã ngồi xuống với Urbanist để chia sẻ những trải nghiệm của bản thân và kinh...

- Ao Ta

[Ảnh] Linh Quy Pháp Ấn: Thiền tịnh giữa mây trời

Nằm ẩn mình giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ, ngôi chùa Linh Quy Pháp Ấn đang thu hút rất nhiều du khách từ khắp cả nước đến tham quan sau khi xuất hiện trong một video âm nhạc của một nghệ sĩ nổi tiế...